قطب عمدهء تجارى دنيا يعنى هندوستان ، چين ، آفريقا و اروپا برقرار بود كه در اينجا به تفكيك مورد بررسى قرارشان مىدهيم . 1 - 5 . هندوستان ارتباط تجارى اعراب با هندوستان سالها پيش از ظهور اسلام ، يكسويه برقرار بود ، يعنى هنديها كالاهايشان را به سرزمينهاى عربى وارد مىكردند ، اما در آستانهء ظهور اسلام عربها نيز فعال گشته ، كشتيهايشان را از يمن به هندوستان گسيل داشتند . به دنبال تشكيل حكومت و ايجاد دولت بزرگ اسلامى ، رابطهء تجارى اعراب مسلمان با هندوستان گسترش فراوان يافت و حتى از آن سرزمين نيز فراتر رفت و به بخشهاى جنوبى چين رسيد . « 1 » تجارت مسلمانان با هندوستان از سه راه انجام مىپذيرفت ، يك راه خشكى و دو راه دريايى . راه خشكى پس از گذر از ايران ، از منطقهء كشمير به هندوستان مىرسيد و از دو راه دريايى يكى از هندوستان به بندر سيراف در خليج فارس و ديگرى از هندوستان به سوى سواحل دريايى سرخ چون عدن ختم مىشد . كالاهايى كه به خليج فارس مىرسيد با كاروان به بغداد و از آنجا به شهرهاى مجاور فرستاده مىشد و كالاهاى وارده به عدن از راه سوئز به اسكندريه و سپس به شهرهاى ساحلى شام انتقال مىيافت . از آن سوى بازرگانان اروپايى نيز به اسكندريه مىآمدند و اقلام مورد نيازشان را خريدارى و به اروپا حمل مىكردند . « 2 » 2 - 5 . چين پيش از ظهور اسلام تجارت اعراب با چين از طريق هندوستان انجام مىپذيرفت . اما پس از تشكيل دولت اسلامى ميان مسلمانان با چينيها ارتباط مستقيم برقرار گرديد . گويا مسلمانان با شنيدن حديث شريف نبوى ، « دانش را بجوييد اگرچه در چين باشد » ، براى رفتن به آن سرزمين اشتياق پيدا كرده بودند . سفر به چين از راه خشكى انجام مىگرديد تا دريا . . . . بازرگانان مسلمان انواع جواهرات ، مرجان ، اسب ، پارچه‌هاى پشمى ، ماهوتهاى قرمز بافت ونيز ( ايتاليا ) را به چين صادر مىكردند و در مقابل پارچه‌هاى ابريشمى ديبا ، كاشى چين ، و انواع دارو از آنها مىگرفتند .

--> ( 1 ) . تمدن اسلام و عرب ، ص 690 ( 2 ) . همان‌جا